Büyük Harp bitmiş, Avrupa yeni yeni kendini toparlamaya başlamış. Hayat yeniden canlanıyor ve bundan nasibini Viyana’da alıyor. Başka bir hayat tesisi ediliyor her şeyiyle 1920’lerin başından itibaren. Özellikle kafeler altın çağını yaşıyor. Her köşe başında insanların buluştuğu, sohbet ettiği, canlı müzik dinlediği ve elbette futbol mavrası çevirdikleri bir kafe mevcut. Futbol muhabbetlerinin de en birince mevzuu Rapid Wien ile Austria Wien rekabeti. Rapid denilince de akla Josef Uridil, Austria denilince de akla Matthias Sindelar geliyor. Uridil ile Sindelar adeta halef-selefler Viyana futbolunda. Üstelik oyun tarzları da birbirlerinin tam tersi. Bir kere Uridil’in lakabı “Tank”, hani şu bütün savunmayı sırtına alıp da gidip gol atan cinsinden. Ama Sindelar öyle mi hiç! Yumuşacık bileği var, tekniği yüksek, incecik kendi gibi. Zaten namı da “Der Papierene” yani bildğiniz kağıt adam.

Top ayağıma geldi mi beni rakip kaleye sürükler ve gol atmam mukaddedir.
Bu benim için yemek yemek kadar doğaldır.

Josef “Pepi” Uridil

Şimdilik Sindelar biraz yedek kulübesinde beklesin, onun gününün gelmesine daha var. Konumuz Josef Uridil. 1895 yılında doğan Uridil, birkaç yerel takımda oynadıktan sonra savaşın sonuna doğru Rapid’e transfer olacaktı. Bundan sonra sadece futbolcu değil aynı zamanda reklam yıldızı, oyuncu, şarkıcı, müteşebbis olarak namı yürüyecekti. Pek çok markanın reklam yüzü olmuştu. Tamam 1920’lerin başı için reklam yüzü biraz abartı olabilir, bağzı reklamlarda sadece adı geçiyordu. Çikolata, meyve suyu, içki, iç çamaşırı, sabun, spor giyisileri ve daha aklınıza ne gelirse hepsinin kutusunda, ambalajında Uridil vardı. Ardından ticarete atıldı. kendi adını verdiği bir bira piyasaya sürdü. Yetmedi abur cubur işine girdi.

Zamanında epey aramıştım bu biranın etiketini ya da şişesini, serde bira koleksiyonerliği de var neticede. Hatta birkaç Avusturyalı koleksiyoner arkadaşı da seferber etmiş idim. Bulamayınca da peşini bırakmıştım. Tesadüf işte, yazıyı karalarken bir kere daha bakayım dedim ve internete düşmüş bir tane. Uridil’in kendisinin de arzı endam eylediği etiketten de anlaşılacağı üzere bizim malt hülasası reklamı tadında tanıtımı var: Kan yapar, güç verir.

Elbette bütün bu tanınırlıktan sonuna kadar istifade etmek gerekiyordu. Aldılar filmde oynattılar birde. Öyle böyle değil 1 Şubat 1924 tarihinde vizyona giren “Pflicht und Ehre: Das Herz der Madelaine Antonitsch” [Vazife ve Haysiyet: Madelaine Antonitsch’in Kalbi] filminde başrolde oynadı. Zaten Alfred Deutsch-German’ın [o nasıl soyad ey okur! bir müstear ad olsa gerek…] kendi romanından senaryolaştırıp rejisörlüğünü yaptığı hikaye Rapidli bir furbolcu etrafında örülüyormuş, başka kim oynayabilirdi ki! Anladığım kadarıyla filmin bir kopyası yok, kayıp. Ama 8 Şubat 1924 tarihli bir film tanıtımı/eleştirisi broşüründe keyifli ve abartısız bir film olduğu, kurgusunun da tempolu olduğu yazılı. Anlaşılan çekimler ve görüntüler de iyiymiş. Aynı dönemde bir de Rolandsbühne’de “Seid umschlugen, Billionen” [Gel seni kollarıma alayım, milyon kere] oyununda sahneye çıktı. Uzun süre sahnelenen oyun epey bir ilgiye mazhar olmuş o günlerde. Yetti mi, yetmedi. Aynı yıl kendi biyografisini de yazıp yayınladı: “Was ich bin und wie ich wurde” Yine serbest çeviriyorum: “Ne oldum deme, ne olacağım de!”

Viyana’da yayınlanan Sport Tagblatt gazetesinde 1 Şubat 1924’te çıkan ilanlar. Biri “Pflicht und Ehre” filminin ilanı, en başta birazdan dinleyecğimiz Uridil şarkısına da atıf var. Diğer ilan da Rolandbühne’de yer aldığı revünün “prömiyer”inin ilanı.

1922 yılında Uridil için bir de şarkı yapıldı: “Heute spielt der Uridil” [Bugün Uridil oynuyor]. Şarkı o kadar meşhur oldu ki onunla ilgili yapılan her şey bir biçimde şarkı ile ilişkilendirilir oldu. Filmi mi çıktı, yaz ilanın başına şarkının adını. Biyografisi mi çıkacak, düşünme at başlığı. Mülakat mı yapacaksınız kendisiyle, manşet şimdiden belli… “Heute spielt der Uridil”

Virag ve Steiner iki Oskar’ın şarkı meşhur olduktan sonra sahne aldıkları barın yine Sport Tagblatt’ta 13 Ocak 1923 tarihinde çıkan tanıtımı. Elbette “Heute spielt der Uridil”

Şarkının bestesi Oskar Steiner ile Oskar Virag’a aitti. Sözleri ise Hermann Leopoldi ve Robert Katscher beraber yazmıştı. Hermann Leopoldi aslında besteci idi, hatta bu şarkı sadece sözlerine katkı sağladığı tek eseri – galiba. Şarkı yazıldığında Uridil yeni yeni tanınıyordu. Hermann Leopoldi 1949 yılında yayınlanan kendi yazdığı biyografisinde bu durumu gayet güzel anlatıyor: “Şair Doktor Robert Katscher de bizimle çalışıyordu. Birgün ona bir şarkı sözü fikriyle gittim. En başında biraz şüpheyle yaklaşmıştı fikrime. Ona önerdiğim ‘Heute spielt der Uridil’ idi. Verdiğim taslak üzerinde çalışıp tamamlamaya, yardım etmeye ikna değildi. Zira Uridil’in hiç de bilinen biri olmadığını düşünüyordu. Önce yanında çalışan yardımcı kadına Uridil’i tanıyıp tanımadığını sordu. Bihaberdi. Ertesi gün sütçü ve postacıya sordu. Onlar da bu Uridil denen herifi tanımıyorlardı. Ben onu gerçekten popüler olduğuna ikna etmeye çalışırken, o da günlerce gördüğü herkese sormaya devam etti. Tesadüfe bakın ki hiçbirinin haberi yoktu. Başının etini öyle yedim ki sonunda o kutlu gün geldi ve isteksizce de olsa kabul etti. Sonrası malum, şarkı büyük bir başarı kazandı.”

 

Şarkının 1922 ve 1923’te 4 farklı kaydı yapıldı, ama en bilineni tenor Walter Herrling’in yorumu oldu. A. B. C. Grand Record’dan çıkan bu plakta kendisine A.B.C.-Orchester eşlik etmişti.

Heute spielt der Uridil! Shimmy (Oscar Steiner & Oscar Virag) Kapelle Sándor Józsi. Odeon A 44 162 (Matr. xBe 3509), Kayıt: Berlin, 23 Aralık 1922.

Heute spielt der Uridil. Football-Walk (Oscar Steiner & Oscar Virag) Bohème-Orchester. Beka Nr. 32 047, Kayıt: 15 Mart 1923 – tekrar basım Beka B.3264

Heute spielt der Uridil. Foot-ball-walk. Beste: Oskar Virag & Oskar Steiner; Güfte: Robert Katscher, Hermann Leopoldi. Walter Herrling (Tenor) mit A.B.C.-Orchester. A.B.C. Grand Record (Beka). Nr. 32 051, Kayıt: 15 Nisan 1923

The Football Walk (Heute spielt der Uridil) (Oscar Steiner & Oscar Virag) Marek Weber ve Orkestrası. Parlophon P.1545 (Matr. 2-6388), Kayıt: Berlin, 15 Haziran 1923

İşte 1920’ler Viyana’sının bu şöhretli futbolcusu aynı zamanda memleketin hali pürmelaline de işaret ediyordu. Adeta onun vücudunda cisimleşiyordu Avusturya’nın kültürel ortamı. Hal böyle olunca meşhur yazar ve kabareci Robert Weil, döneminin zihinsel ve ahlaki ortamını eleştirdiği, Humunkulus takma adıyla kaleme aldığı kitabına Von Shakespeare zu Uridil: Der geistige Zusammenbruch Europas! [Shakespeare’den Uridil’e: Avrupanın Zihinsel Çöküşü] başlığını vermişti.